TIRANË- Të gjithë i kemi parë këto tituj lajmesh: një “GoFundMe” për fëmijë të sëmurë që duhet të kurohen urgjentisht jashtë vendit, apo thirrje të tjera për ndihmë financiare. Por një nismë qytetare synon ta ndryshojë këtë realitet, duke kërkuar që përgjegjësinë për rastet që nuk trajtohen në Shqipëri ta mbajë shteti.
“Nisma për Fëmijët”, me sloganin “Një firmë sot, një jetë nesër”, synon të mbledhë 20 mijë firma qytetarësh në mbështetje të një projektligji që detyron shtetin të financojë kurimin jashtë vendit për çdo fëmijë nga 0 deri në 18 vjeç, kur trajtimi nuk ofrohet në spitalet publike shqiptare.
Si u hartua dhe si lindi ideja për një projekligj të tillë? Si po pritet ky projekligj në tërren? Për këtë do na flasin vetë nismëtarët dhe aktivistët.
Nisma lindi pas disa rasteve të rënda që sensibilizuan opinionin publik, ku familje shqiptare u detyruan të kërkonin ndihmë financiare për të shpëtuar jetën e fëmijëve të tyre. Nismëtari nga Korça Ardit Konomi thotë për ZËRI-n se kjo nuk duhet të jetë më përgjegjësi e prindërve apo e bamirësisë kolektive, por një detyrim institucional i shtetit.
“Rasti i fundit që na spikati ka qenë një rast në Korçë, i cili krijoi shumë ndjeshmëri në fakt dhe na bëri të mendojmë në një moment që standardi ynë nuk mund të jetë standard lypje. Kërkojmë për lekë, për ndihmë financiare tek organizatat, tek zemërgjerësia njerëzore. Duhet të ketë një standard shtetëror për këtë pjesë. Shteti duhet të marrë përgjegjësi. Në bazë të kësaj u krijua një grup pune fillestar i cili u mor me shikimin e kuadrit tonë ligjor, hulumtimin e brendshëm të gjithë kuadri ligjor, rregullator që lidhet me ofrimin e këtij shërbimi, mandej dhe atij europian. Për të parë rastet e ngjashme, pra, për të parë mënyrën si është e trajtuar dhe bazuar kuptohet dhe tek çdo konventë ose e ngjashme që ekziston në lidhje me këtë problem.”- tha Konomi.
Juristja dhe avokatja Evis Miço e cila është dhe njëkohësisht pjesë e grupit nismëtar shpjegoi për ZËRI-n se projektligji është mbështetur në Kushtetutën e Shqipërisë, Konventën Europiane për të Drejtat e Fëmijëve dhe direktiva të Bashkimit Europian.
“Kjo është një nismë që lindi në qytetin e Korçës nga një grup qytetarësh korçarë, u mbështet patjetër dhe nga teknicienë të fushave të ndryshme, juristë të cilët u morën me hartimin e projektligjit. Jemi mbështetur kryesisht në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, në Konventën Europiane të të Drejtave të Fëmijës, në ligjin aktual, ligjin e posaçëm për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve, njëkohësisht dhe në disa në direktivat e BE-së, në legjislacionet e ngjashme të shteteve fqinj edhe anëtare të BE-së. Patjetër ky është një ligj i posaçëm, i cili nëse do të miratohet, do të ketë në fokus të vetë vetëm grupmoshat deri deri në 18 vjeç për ato sëmundje që sistemi shëndetësor shqiptar nuk i trajton dot për shkak pamundësive në teknologji, në pajisje, në në mjekë, në specialitete e kështu me radhë ose në raste të mungesës së diagnostikimit pikërisht po për këto arsye. Dhe ky ligj ngarkon shtetin që të paguajë çdo faturë financiare kur këta fëmijë do të trajtohen jashtë shtetit në klinika të ndryshme, me të cilat shteti jonë ka marrëveshje.”- tha ajo.
Ndërsa në terren për mbledhjen e 20 mijë nëshkrimesh janë bashkuar dhe aktivistë të shoqërisë civile. Migen Qiraxhi i Qëndresës Qytetare thotë se nga terreni në qytetet e ndryshme të vendit kanë kuptuar se rastet e fëmijëve që nuk kurohen dot në vend, nuk janë thjesht raste të izoluara, por fatkeqësisht një fenomeni shumë më i përhapur sesa perceptohet.
“Për hir të së vërtetë, ne jemi si aktivistë, jemi me një eksperiencë të gjatë në iniciativa qytetare, nisma qytetare. Por, për të qenë i sinqertë, si kjo nismë, nga aspekti i pritshmërisë së publikut, unë besoj se ka qenë më e larta dhe më e lehta për ne për t'ju komunikuar qytetarëve. Dhe këtë e them sepse në çdo qytet që kemi vajtur, ne jo vetëm e kemi pasur më të lehtë për të thirrur qytetarët edhe për të bashkëbiseduar, por dukshëm ato që në fakt konsideroheshin si raste personale të familjeve të cilat i zinte halli, që edhe ne kemi pasur në familjet tona, të fëmijëve që nuk gjenin dot shërim brenda vendit dhe familjet e tyre janë raskapitur në një farë forme, financiarisht por jo vetëm, për të gjetur shërimin e fëmijëve, kemi kuptuar që kur kemi dalë në terren, nga raste personale në fakt kemi të bëjmë me raste shoqërore. Pra, ka të bëjë, fenomeni ka qenë jashtëzakonisht shumë i madh dhe nevoja e qytetarëve ka qenë shumë e madhe.”- tha Qiraxhi.
Një nga pikat kryesore të projektligjit është automatizimi i procedurës, ku institucionet shtetërore detyrohen të veprojnë menjëherë sapo identifikohet një rast që nuk trajtohet në Shqipëri.
“Së pari, projektligji shmang vulnerabilitetin. Shmang burokracinë. E bën të detyrueshëm shërbimin mjekësor për të gjitha diagnozat e rënda ose rastet aksidentale të cilat duhet të shkojnë për trajtim jashtë vendit ose në klinika private të specializuara, por që kërkojnë mbështetje financiare. Dhe, duke i bashkuar të të dyja, kjo mundëson që shërbimi të vijë i shpejtë, të vijë pa vonesë. Ligji vetë është i automatizuar së brendshme, pra sistemi vihet në lëvizje vetë. Është gjithashtu i vetëkontrollueshëm dhe ne jemi kujdesur t'i fusim brenda një parim shumë të rëndësishëm, që është parimi i proporcionalitetit, i cili siguron ndarjen dhe gjykimin rast pas rasti.”- tha për ZËRI-n Konomi.
Sipas nismëtarëve dhe aktivistët projektligji nuk pritet të rëndojë ndjeshëm buxhetin e shtetit, ndërsa mund të shërbejë edhe si shtysë për rritjen e kapaciteteve të sistemit shëndetësor shqiptar.
“Nga përllogaritjet që kemi bërë ne, në bazë të statistikave për të rasteve jetësore të viteve të mëparshme, mendojmë që është është i papërfillshëm. Pra, shteti ka mundësi që të përballojë një një buxhet të tillë. Dhe ajo që është më e rëndësishme është që nëse shteti do ta miratonte një ligj të tillë, patjetër që për të ulur faturën e vet financiare, që patjetër ka një vlerë, por nuk është ndonjë vlerë e papërballueshme, patjetër do rriste, do synonte të rriste kapacitetet e veta duke ofruar mjekë, pra specialitete mjekësh, pajisje e kështu me radhë. Pra, do ta do ta çojë shtetin para një përgjegjësie më të madhe për të rritur kapacitetet e veta.”- shpjegon Miço.
Në qendër të kësaj nisme vendoset përgjegjësia e institucioneve. Sipas aktivistit Migen Qiraxhi, nisma synon të krijojë një mekanizëm funksional dhe të aksesueshëm për të gjithë qytetarët, duke shmangur vonesat dhe vështirësitë burokratike që familjet hasin sot në përballjen me institucionet.
“E para që garanton ky ligj është që shteti shndërrohet në përgjegjës për jetën e fëmijës. Jo vullneti i prindit për të njohur ligjin, për të ditur se si kalohet burokracia, për të plotësuar formularin, për ta marrë apo për të mos e marrë një etapë të caktuar. Jo, ne e zhvendosim nga përgjegjësia familjare, le të themi, për të për të plotësuar procedurën në përgjegjësinë institucionale. Është shteti që menjëherë sapo identifikohet rasti, i mbetet barra për të bërë të gjithë procedurën.
Dhe koha në të cilën e gjithë kjo procedurë ndodh, shkurtohet nga ajo që ne kemi sot. Ne propozojmë një kuadër të tërë ligjor që është i dedikuar enkas për fëmijët.”- shpjegon Migen Qiraxhi.
Gjatë 2 muajve në terren, ZËRI pyeti nëse aktivistët dhe nismëtarët kishin hasur në raste konkrete, ku procedurat burokratike kanë vonuar trajtimin urgjent të fëmijëve.
“Një rast tjetër që është brenda sistemit shëndetësor është kur mjekët vendosin që fëmija duhet të dalë jashtë vendit, por dita qëllon e premte dhe duhet të presin të shtunë, të dielë familjarët që dikush të shkojë në zyrë në ministri që të aprovojë, le të themi, urgjencën që kanë aprovuar mjekët. Dhe në kohë që ti je në luftë me kohën për të shpëtuar jetën e fëmijës, dikush, për shkak të kompozimit të ligjit edhe për shkak të strukturës burokratike, do duhet të presë disa ditë pushimi që fëmija e tyre të shpëtojë.”- kujtoi Migeni një rast nga terreni.
Aktualisht, “Nisma për Fëmijët” ndodhet në fazën e mbledhjes së 20 mijë firmave të nevojshme për depozitimin e projektligjit në Kuvend, ku mbështetja përmes nëshkrimit me kartë identiteti mbetet e rëndësishme.
“Mbështetja është shumë e rëndësishme. Ne tashmë jemi në procesin e mbledhjes së 20 000 firmave, 20 000 vullnete të shprehura qytetarësh. Është shumë e domosdoshme që t'i mbledhim të gjitha firmat në në kohë.”- tha për ZËRI-n Konomi.
Thirrja e Migen Qiraxhit për të gjithë qytetarët që nuk e kanë firmosur ende projekligjin është kjo: “Unë do të doja t'i bëja thirrje të gjithë qytetarëve, pavarësisht qëndrimeve të tyre politike, kjo nuk ka të bëjë me politikën, kjo ka të bëjë me jetën. Pra, nuk bëhet fjalë për interesa politikë, bëhet fjalë për interesa madhore të jetës së qytetarëve dhe ne këtë mund ta arrijmë vetëm me solidaritet, vetëm duke u bërë bashkë.”
Pas procesit të mbledhjes së firmave projekligji pritet të dorëzohet në Kuvendin e Shqipërisë, më pas të kalojë për diskutim në komisionet përgjegjësese dhe më pas në Parlament për votim. Mbetet të shohim se si do pritet kjo iniciativë qytetare nga ligjvënësit tanë./ZËRI
