EKUADOR-Klanet shqiptare ishin të parat që nxitën trafikun e kokainës nga Amerika Latine drejt Europës.
Tre faktorë ishin vendimtarë që mafia shqiptare dhe klanet e tjera ballkanike ta shndërronin Ekuadorin në një inkubator të krimit transnacional: dobësia institucionale dhe korrupsioni i fshehtë në agjencitë e kontrollit, një ekonomi me kontrolle ende fillestare kundër pastrimit të parave, si dhe rritja e ndjeshme e prodhimit të kokainës dhe kërkesës për të në Europë.
Në Europë, tregu i kokainës është katërfishuar gjatë 15 viteve të fundit. Gjatë kësaj periudhe, pothuajse çdo vend i Amerikës Latine është bërë një hallkë kyçe në tregtinë e kokainës, qoftë si prodhues, përpunues, transportues apo strehë për pastrimin e parave. Rajoni tani prodhon më shumë se dyfishin e sasisë së kokainës që prodhonte një dekadë më parë. Kultivimi i kokës në Kolumbi, burimi i pjesës më të madhe të kokainës në botë, është trefishuar, duke arritur në 3000 tonë në vit, sipas shifrave të OKB-së.
Fillimet
Rreth vitit 2009, shqiptarët e parë mbërritën në Ekuador. Ata ndiqnin udhëzimet e mafias italiane, ‘Ndrangheta-s, e cila kërkonte qasje të drejtpërdrejtë te blerjet e kokainës nga Kolumbia për ta shpërndarë në Europë. Shqiptarët gjetën një sërë avantazhesh, veçanërisht në qytetin bregdetar të Guajakilit, me rrjetin e tij të fuqishëm prej tetë portesh. Shumica e këtyre porteve përdoreshin për eksportimin e bananeve dhe produkteve të tjera drejt Europës dhe kontinenteve të tjera. Ata kuptuan se eksportet, për shkak të vëllimit të madh të mallrave të transportuara në kontejnerë, do të ishin një mënyrë ideale për trafikimin e drogës.
Në atë kohë, hetimet policore përqendroheshin te ngarkesat e drogës që mbërrinin përmes plazheve dhe porteve të vogla të Manabit dhe Esmeraldasit, me skafe të shpejta që drejtoheshin drejt Amerikës Qendrore dhe Shteteve të Bashkuara. Karteli i Sinaloas ishte dominues, pa rivalë në transportimin e drogës që trafikantët kolumbianë ua shisnin përmes Ekuadorit, me rrugë tokësore, detare dhe ajrore. Partneri i tyre në Ekuador, përgjegjës për transportin dhe logjistikën, ishte banda LosChoneros.
Në vitin 2007, RafaelCorrea sapo kishte ardhur në pushtet dhe mori një sërë vendimesh që do t’i dobësonin në mënyrë të pakthyeshme përpjekjet e Ekuadorit kundër narkotikëve. Në vitin 2008, ai ndërpreu zyrtarisht marrëdhëniet me Kolumbinë dhe, de facto, edhe me Shtetet e Bashkuara. Shkak u bë bombardimi i kampit të FARC-ut në Agostura nga avionët kolumbianë.
Kjo çoi në ndërprerjen e menjëhershme të shkëmbimit të informacionit, bashkëpunimit dhe operacioneve të përbashkëta kundër grupeve të trafikut të drogës në kufi. Correashpërbëri sistemet e inteligjencës që bashkëpunonin me Kolumbinë dhe SHBA-në. Ai hoqi nga Marina përgjegjësinë për kontrollin e porteve, duke ia transferuar atë Ministrisë së Transportit. Që atëherë, mbikëqyrja detare ka mbetur pa një drejtues të qartë. Goditja përfundimtare ishte miratimi, në Kushtetutën e re (2009), i konceptit të Shtetësisë Universale, i cili lejon çdo të huaj të hyjë në vend pa vizë apo kontroll të së kaluarës kriminale. Disa muaj pas fillimit të këtyre hyrjeve, rrjetet e krimit të organizuar nga Rusia, Lindja e Mesme dhe Kina hapën rrugë të reja për trafikimin e qenieve njerëzore drejt SHBA-së.
Mënyra e të vepruarit
Megjithëse plani fillestar i shqiptarëve ishte të vendoseshin në Kolumbi, ata preferuan ta testonin formulën e tyre kriminale në Ekuador: Guajakili u bë laboratori i tyre kryesor.
Në ato vite të para, ArberÇekaj, një shqiptar, mbërriti në qytetin port. Ai themeloi një kompani eksporti bananesh, të cilën e përdorte për të fshehur lëndë narkotike në anijet e ngarkesave, duke vepruar si përfaqësues i ‘Ndrangheta-s italiane. Pothuajse në të njëjtën kohë, Dritan Gjika, një figurë e rëndësishme e mafias shqiptare, mbërriti në Ekuador me një vizë të përkohshme vizitori. Në vitin 2012, Dritan Rexhepi, i konsideruar si kreu pionier i kartelit transnacional shqiptar CompañíaBello, mbërriti në Ekuador.
Fillimisht qëndronin për një ose dy muaj, më pas vendoseshin përgjithmonë. Ata siguronin dokumente të falsifikuara identifikuese nga Regjistri Civil ose paguanin për leje qëndrimi të përhershme apo viza investitori. Gjithashtu, martoheshin me gra ekuadoriane, duke i paguar ato për të marrë pjesë në këtë farsë.
Përmes bashkëpunëtorëve vendas, ata identifikuan boshllëqet në sistemin e korporatave dhe atë bankar. Filluan të blinin dhe të themelonin dhjetëra kompani që eksportonin fruta dhe produkte deti, duke u paraqitur si sipërmarrës të rinj. Kjo u mundësoi të depërtonin relativisht lehtë në elitën e lartë të Guajakilit, të njohur për shpirtin e saj të guximshëm sipërmarrës. Ata mësuan shpejt spanjishten, si dhe gjuhë të tjera. Me këtë strategji, krijuan kontakte dhe u afruan me biznesmenë, politikanë, oficerë të rangut të lartë të policisë dhe marinës, gjyqtarë dhe prokurorë. Ishte fillimi i përhapjes së krimit.
Përhapja institucionale
Në mënyrë të heshtur, këto struktura ballkanike depërtuan në institucionet ekuadoriane. Objektivi i tyre ishte të merrnin kontrollin e pjesëve kyçe të zinxhirit të furnizimit me kokainë dhe të mbushninEuropën me drogë: një treg vjetor kokaine me vlerë mbi 12 miliardë dollarë.
Këto fitime u mundësuan atyre të diversifikonin burimet e të ardhurave, duke mos u mbështetur vetëm te trafiku i drogës, por duke investuar të ardhurat e tyre edhe në aktivitete të tjera, si nxjerrja e paligjshme e arit. Sipas vlerësimeve zyrtare, të mbështetura nga Presidenti DanielNoboa, ekonomitë kriminale, të udhëhequra nga mafiet ballkanike, aktualisht gjenerojnë rreth 26 miliardë dollarë të ardhura, ekuivalente me 20% të PBB-së.
Kjo sipërmarrje fitimprurëse kriminale ka pasoja të rënda. Që nga viti 2021, pasiguria në Guajakil ka dalë jashtë kontrollit dhe, me kalimin e viteve, është përhapur në qytetet kryesore të vendit, përfshirë Kiton. Aktualisht, në Ekuador veprojnë rreth 50 banda. Shumë prej këtyre grupeve ofrojnë shërbime, pa dallim, për transportimin dhe magazinimin e kokainës në Ekuador për llogari të karteleve, jo vetëm atyre ballkanike, por edhe të Sinaloas dhe JaliscoNewGeneration. Mosmarrëveshjet për kontrollin e territoreve gjithnjë e më të mëdha për aktivitetet kriminale kanë nxitur dhunën.
Në janar 2024, qeveria shpalli gjendje lufte kundër grupeve kriminale, por pa një plan të qartë për ta përmbysur këtë prirje. Shkalla e vrasjeve u rrit nga 6 në 50,9 vdekje të dhunshme për 100,000 banorë midis viteve 2019 dhe 2025. Në vetëm katër vjet, Ekuadori u bë vendi më i dhunshëm dhe më i pasigurt në Amerikën Latine.
Në mes të kësaj krize, SHBA-ja dhe Bashkimi Europian e rritën ndjeshëm bashkëpunimin e tyre, nga këndvështrime të ndryshme, por plotësuese. Qasja Europiane është më gjithëpërfshirëse. Ajo synon të trajtojë shkaqet strukturore të krimit përmes trajnimeve, mbështetjes për programet sociale dhe shkëmbimit të informacioneve të inteligjencës. SHBA-ja ruan angazhimin për t’u ofruar pajisje dhe infrastrukturë agjencive të zbatimit të ligjit, si dhe për të ofruar inteligjencë.
Pavarësisht të gjitha përpjekjeve, me theksin te masat ndëshkuese, rritja e pranisë ushtarake dhe policore në rrugë dhe arrestimet e vazhdueshme të anëtarëve të bandave, shteti mbetet i bllokuar në fazën e reagimit dhe frenimit. Ai ka humbur kapacitetin për parandalim dhe për të rimarrë realisht territoret gjithnjë e më të mëdha ku mbizotëron qeverisja kriminale.
Deri tani, qeverisë i mungon një strategji efektive dhe shumëdimensionale për kapërcimin e krizës së sigurisë, e cila është problemi kryesor që po përfshin Ekuadorin dhe po kërcënon mbijetesën e tij demokratike si po operon mafia shqiptare ne ameriken latine./Përkthyer nga Arturo Torres – LatinoAmerica 21
